Podstawowe objawy w chorobach układu oddechowego

Infekcje układu oddechowego, w szczególności górnych dróg oddechowych, są najczęstszym powodem wizyt u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Towarzyszą im dość podobne objawy: kaszel, katar, kichanie, nierzadko chrypka, których mechanizm powstawania zdecydowanie się od siebie różni.

Kaszel

Kaszel jest obronną reakcją organizmu mającą na celu ochronę dróg oddechowych przed ciałami obcymi oraz wziewnymi toksynami.

Odruch kaszlu ma charakter dwufazowy: najpierw następuje głęboki wdech z zamknięciem głośni, następnie bardzo szybki nasilony wydech i na jego szczycie otwarcie głośni. Wytwarzający się w ten sposób gwałtowny prąd powietrza usuwa to, co zalega w drogach oddechowych. Kaszel może być prowokowany zarówno przez mechaniczne drażnienie receptorów, np. przez wydzielinę lub ciało obce, jak i chemicznie przez pyły z atmosfery, dym tytoniowy czy substancje wydzielane przez komórki odpornościowe, np. histaminę podczas stanu zapalnego.

W drogach oddechowych spotyka się dwa rodzaje receptorów odpowiedzialnych za powstawanie kaszlu: pierwsze zlokalizowane są w krtani, tchawicy (szczególnie okolica rozwidlenia) oraz dużych i średnich oskrzelach – pobudzenie ich powoduje powstanie typowego, nasilonego kaszlu; drugie – w drobnych oskrzelach i oskrzelikach, w odpowiedzi na pobudzenie dają słabe wielokrotne pokasływanie. Stąd inny charakter kaszlu w chorobach górnych dróg oddechowych i w chorobach oskrzeli i płuc.

Kichanie

Innym odruchem obronnym organizmu jest kichanie. Ma ono bardzo podobny mechanizm powstawania do kaszlu, z tą różnicą, że receptory początkujące odruch znajdują się w błonie śluzowej jamy nosowej oraz gwałtowny prąd powietrza jest skierowany na zewnątrz przez nos. Odruchy kaszlu i kichania są możliwe do zatrzymania farmakologicznie. Ponadto intencyjne zahamowanie jest możliwe w pierwszej fazie – głębokiego wdechu. 

Katar

Katar jest objawem towarzyszącym infekcji zlokalizowanej w obrębie błony śluzowej jamy nosowej oraz zatok. Powstaje on wskutek zwiększenia przepuszczalności naczyń krwionośnych błony śluzowej.

Pierwotna odpowiedź immunologiczna na wtargnięcie drobnoustrojów powoduje bardzo szybką reakcję polegającą na uwolnieniu substancji, które rozszerzają naczynia krwionośne oraz zwiększają przepuszczalność ich ścian. Klinicznie daje to pojawienie się początkowo wodnistego wycieku z nosa – kataru oraz uczucia zatkania nosa. Kolejnym etapem odpowiedzi immunologicznej jest przyciągnięcie wyspecjalizowanych komórek oraz masywna produkcja przeciwciał. Pojawienie się ich w wysięku powoduje zmianę jego charakteru na gęsty i zielonkawy. Procesy te zachodzą niezależnie od czynnika wywołującego infekcję – wirusów czy bakterii, więc zmiana charakteru wydzieliny z nosa nie zawsze świadczy o infekcji bakteryjnej i nie powinna być jedynym powodem włączenia antybiotyków do leczenia.

Chrypka

Chrypka, czyli zniekształcenie barwy głosu, jest wynikiem zajęcia krtani przez infekcję. Znajdujące się w krtani struny głosowe, wskutek obrzęku, nie są w stanie precyzyjnie drgać, co klinicznie objawia się zniekształceniem głosu. Chrypie często towarzyszy suchy matowy kaszel oraz ból gardła.

Chrypka pojawiająca się w związku z infekcją i ustępująca wraz z nią nie stanowi powodu do niepokoju, natomiast pojawiająca się bez towarzyszących objawów i przedłużająca się powinna skierować chorego na konsultację lekarską. 

Lek. Aleksandra Stańska-Perka, pediatra

Infekcja wirusowa czy bakteryjna – jak rozpoznać? Jakie infekcje mogą występować w układzie oddechowym?

Zobacz też

Dokąd prowadzą te drogi, czyli budowa układu oddechowego

Układ oddechowy, pomimo ograniczenia do głowy i klatki piersiowej, jest kluczowy dla prawidłowego funkcjonowania całego organizmu.

Czytaj więcej

Infekcja wirusowa czy bakteryjna – jak rozpoznać?

Infekcje w obrębie układu oddechowego, szczególnie górnych dróg oddechowych, są najczęstszym powodem konsultacji u lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej. Rodzice często zadają sobie pytania: czy choroba…

Czytaj więcej

Jakie infekcje mogą występować w układzie oddechowym?

W układzie oddechowym, a szczególnie w górnych drogach oddechowych, mogą pojawiać się liczne, różnorodne infekcje. Ze względów praktycznych najłatwiej podzielić je na infekcje górnych dróg…

Czytaj więcej