Jakim chorobom towarzyszy kaszel?

Kaszel występuje w bardzo wielu patologiach naszego organizmu, związanych najczęściej z układem oddechowym. Kaszel ostry (trwający poniżej 3 tygodni) jest najczęściej związany z infekcją w układzie oddechowym. Diagnostyka kaszlu przewlekłego u dzieci jest bardzo szeroka i obejmuje zarówno przyczyny infekcyjne, jak i nieinfekcyjne. Wśród przyczyn infekcyjnych dominuje zespół spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła w przebiegu przewlekłego nieżytu nosa czy przewlekłego zapalenia zatok, jakkolwiek nie należy zapominać o krztuścu, zakażeniach bakteriami atypowymi czy gruźlicy. Częste, nietypowo przebiegające, trudno leczące się infekcje dróg oddechowych powinny zwrócić uwagę na możliwość niedoborów odporności wrodzonych lub nabytych (np. zakażenie HIV).

Zespół spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła (ang. postnasal drip) to uczucie obecności płynnej wydzieliny w gardle z ciągłą potrzebą jego oczyszczania. Pacjenci z tym zespołem cierpią na przewlekły kaszel zarówno w dzień, jak i w nocy. Śluz wytwarzany codziennie w znacznych ilościach przez błonę śluzową dróg oddechowych przy pomocy ruchu rzęsek nabłonka przesuwany jest w kierunku gardła, skąd zostaje niezauważalnie połykany. Zwiększenie ilości lub gęstości śluzu jest związane z wieloma czynnikami:

  • przeziębienie,
  • grypa,
  • alergia,
  • zapalenie zatok,
  • leki.

Produkowany śluz może wydostawać się przez jamę nosową, powodując katar, lub z jamy nosowej do tyłu do gardła. Drażni on receptory w błonie śluzowej, powodując uczucie obecności wydzieliny w gardle i potrzebę świadomego usuwania. Kaszel w zespole spływania wydzieliny często nasila się w nocy. Czasem wydzielina zatyka trąbkę Eustachiusza, powodując zapalenie ucha środkowego. Leczenie zależy od przyczyny powstania zespołu.

Krztusiec jest chorobą zakaźną wywołaną przez pałeczkę krztuśca, która niszczy urzęsiony nabłonek dróg oddechowych, powodując gwałtowny napadowy kaszel. Choroba jest wysoce zakaźna: zakażeniu ulega 80-90% osób wrażliwych, które miały kontakt z bakterią. Krztusiec typowo przebiega w trzech fazach:

  • pierwsza – kataralna – jest nie do odróżnienia od zwykłego przeziębienia: dominuje gorsze samopoczucie, katar, blokada nosa, niewysoka gorączka. W tej fazie pacjent jest najbardziej zakaźny.
  • Po około 2 tygodniach pojawia się faza napadowego kaszlu trwającego nawet kilka minut. U dzieci występuje charakterystyczne „pianie” związane z gwałtownym nabieraniem powietrza przez zwężone drogi oddechowe. U niemowląt napady mogą być związane z pojawieniem się bezdechów. Dzieci często wymiotują po kaszlu.
  • Po trwającej około 2 tygodnie fazie kaszlu napadowego przychodzi okres zdrowienia z dominującym kaszlem łagodniejszym, trwającym kilka tygodni.

W większości przypadków choroba ustępuje bez następstw, grupą szczególnie obciążoną powikłaniami są wcześniaki, noworodki, osoby starsze oraz przewlekle chore. Leczenie obejmuje antybiotykoterapię oraz oszczędzający tryb życia.   

Zakażenia bakteriami atypowymi, głównie M. Pneumoniae, u dzieci dotyczą dróg oddechowych. Objawiają się zapaleniem gardła, kaszlem, bólem głowy i mięśni, jakkolwiek mogą powodować zapalenie oskrzeli lub płuc o dość łagodnym przebiegu. Najczęściej infekcje dotyczą dzieci w wieku szkolnym z tendencją do zapalenia oskrzeli lub płuc. Dzieci poniżej 3 lat najczęściej rozwijają infekcje górnych dróg oddechowych. U niemowląt w zasadzie nie spotyka się tego rodzaju zakażeń. Typowym objawem jest kaszel: początkowo nasilający się, po kilku dniach stopniowo zmniejszający. U dzieci z zapaleniem płuc jest przedłużający się i nieproduktywny. Poinfekcyjny kaszel może utrzymywać się kilka tygodni.

Cechą charakterystyczną jest rozbieżność między dobrą kondycją dziecka a obrazem radiologicznym wskazującym zapalenie płuc.

Czasem zakażenia mykoplazmatyczne manifestują się objawami spoza układu oddechowego i dotyczą skóry (najczęściej), serca, układu nerwowego, narządu ruchu czy układu krwiotwórczego. Leczenie zapalenia płuc polega na antybiotykoterapii. Infekcje górnych dróg oddechowych zazwyczaj ustępują samoistnie, więc często pozostają niezdiagnozowane. Powikłania są rzadkie i dotyczą dzieci z innymi obciążeniami zdrowotnymi

Przewlekły kaszel u dziecka, mimo że występuje często, zawsze powinien skierować rodziców na wizytę u lekarza. Przyczyna zawsze wymaga wyjaśnienia, choć nierzadko konieczna jest specjalistyczna, wielokierunkowa diagnostyka.

Lek. Aleksandra Stańska-Perka, pediatra

Czego objawem może być kaszel? Kaszel alergiczny u dziecka. Jak odróżnić kaszel alergiczny od infekcyjnego?

Zobacz też

Czego objawem może być kaszel?

Kaszel najczęściej jest związany z chorobami infekcyjnymi dróg oddechowych: przeziębieniem, zapaleniem krtani, zapaleniem oskrzeli i płuc. W tych przypadkach kaszel trwa razem z innymi objawami…

Czytaj więcej

Różne oblicza infekcji układu oddechowego

Kaszel jest objawem towarzyszącym niemal każdej infekcji układu oddechowego, zatem w postawieniu ostatecznej diagnozy istotne są nie tylko jego charakter czy czas trwania, lecz także…

Czytaj więcej

Zapalenie oskrzeli – przyczyny i objawy

Ostre zapalenie oskrzeli to zakażenie dróg oddechowych objawiające się kaszlem suchym lub produktywnym trwającym maksymalnie 3 tygodnie z charakterystycznymi zjawiskami osłuchowymi. Często jest poprzedzone infekcją…

Czytaj więcej