Czego objawem może być kaszel?

Kaszel najczęściej jest związany z chorobami infekcyjnymi dróg oddechowych: przeziębieniem, zapaleniem krtani, zapaleniem oskrzeli i płuc. W tych przypadkach kaszel trwa razem z innymi objawami i po ustąpieniu stanu zapalnego samoistnie wygasa. Przewlekły kaszel (trwający powyżej 3 tygodni), nawet jeśli rozpoczął się z infekcją, może wymagać pogłębienia diagnostyki. Przyczyny takiego kaszlu mogą mieć podłoże infekcyjne lub nieinfekcyjne. Infekcyjne przyczyny kaszlu zostały szerzej opisane w innym artykule (link). Do najczęściej spotykanych przyczyn kaszlu przewlekłego należy astma oraz refluks żołądkowo-przełykowy. Pamiętać należy również o nawracającym kaszlu, który sugeruje obecność ciała obcego w drogach oddechowych.

Astma

Kaszel pojawiający się razem z dusznością po narażeniu na alergeny sugeruje astmę.

W wyniku wniknięcia alergenu do dróg oddechowych komórki odpornościowe uwalniają substancje powodujące skurcz oskrzeli, obrzęk błony śluzowej oraz zwiększenie wydzielania śluzu, co klinicznie objawia się kaszlem oraz dusznością. Z czasem trwałej przebudowie ulega ściana oskrzeli, co skutkuje stałym upośledzeniem wentylacji. W zależności od wieku dziecka dominują inne objawy. U dzieci młodszych przewlekle utrzymuje się kaszel, okresowo występuje świszczący oddech, kaszel lub duszność  powysiłkowa.

Napady astmy mogą imitować infekcje dróg oddechowych, co powoduje niekiedy opóźnienie właściwego rozpoznania.

Starsze dzieci będą zgłaszać napadowy, nocny kaszel, świszczący oddech, duszność, uczucie ucisku w klatce piersiowej. Astmę rozpoznaje się na podstawie charakterystycznych objawów oraz wyników badań czynnościowych układu oddechowego (głównie spirometria). Leczenie astmy polega na zmniejszeniu stanu zapalnego będącego przyczyną objawów. Osiąga się to przede wszystkim przez eliminację alergenów z otoczenia dziecka oraz farmakoterapię.

Refluks żołądkowo-przełykowy

Refluks żołądkowo-przełykowy polega na cofaniu kwaśnej treści żołądkowej do przełyku. Jest to zjawisko powszechne u niemowląt, związane z niedojrzałością dolnego zwieracza przełyku. Powinno samoistnie ustąpić do 6-24 miesiąca życia. Refluks żołądkowo-przełykowy objawia się głównie ulewaniem o różnym nasileniu oraz przewlekłym kaszlem. Choroba refluksowa to obecność objawów lub powikłań wynikających z refluksu: niedobór lub słaby przyrost masy ciała, nawracające infekcje (w tym zapalenia płuc), zapalenie błony śluzowej przełyku.

Objawy refluksu żołądkowo-przełykowego znacznie różnią się w zależności od wieku. U dzieci starszych będą to:

  • zgaga,
  • pieczenie i ból za mostkiem,
  • wymioty,
  • próchnica zębów,
  • nieprzyjemny zapach z ust.

Młodsze dzieci prezentują niecharakterystyczne objawy takie jak:

  • niepokój,
  • płaczliwość,
  • zaburzenia snu,
  • brak apetytu,
  • ulewania,
  • wymioty,
  • przewlekający się kaszel,
  • chrząkanie,
  • zapalenie krtani.

Diagnoza zazwyczaj jest stawiana na podstawie wyniku pH-metrii przełyku. Leczenie obejmuje postępowanie pielęgnacyjne: u młodszych dzieci będą to częste karmienia mniejszymi porcjami, trzymanie w pozycji pionowej po karmieniu, uniesienie nóg łóżeczka, układanie dzieci powyżej 6 miesięcy na brzuchu. Dzieci starsze powinny unikać słodyczy, pokarmów tłustych, napojów gazowanych, kofeiny, cytrusów, pomidorów oraz zmniejszyć masę ciała w przypadku otyłości. Jeśli metody pielęgnacyjne zawiodą, stosuje się farmakoterapię oraz leczenie chirurgiczne.

Ciało obce

Częste infekcje ograniczone do jednego miejsca powinny sugerować obecność ciała obcego w układzie oddechowym, w szczególności gdy mamy do czynienia z małym dzieckiem. Większość obiektów to elementy jedzenia, w szczególności orzeszki.

Ciało obce może umiejscowić się w krtani, tchawicy lub oskrzeli. Większe zakleszczają się w krtani lub tchawicy, uniemożliwiając oddychanie i wymagają natychmiastowego postępowania ratunkowego. Mniejsze dochodzą do oskrzeli, dając przewlekłe objawy.

Zachłyśnięcie ma charakter trójfazowy. Faza pierwsza objawia się nagłym i gwałtownym kaszlem, dławieniem, łapaniem powietrza. Jeśli zdarzy się przeoczenie tej fazy, rozwija się druga: bezobjawowa, trwająca od kilku godzin do tygodni, z następującymi po niej komplikacjami w postaci zapalenia płuc lub ropnia. Zapalenie błony śluzowej jamy nosowej z jednostronnym wyciekiem oraz uczuciem zatkania nosa, bez objawów w niższych partiach układu oddechowego (np. gardło), wskazuje na ciało obce w nosie.

Dziecko z podejrzeniem obecności ciała obcego powinno niezwłocznie być skonsultowane przez lekarza. Leczenie polega na usunięciu intruza, najczęściej metodami endoskopowymi bądź operacyjnymi.

Lek. Aleksandra Stańska-Perka, pediatra

Kaszel mokry u dziecka. Objawy, najczęstsze przyczyny i sposoby leczenia Jakim chorobom towarzyszy kaszel?

Zobacz też

Jakim chorobom towarzyszy kaszel?

Kaszel występuje w bardzo wielu patologiach naszego organizmu, związanych najczęściej z układem oddechowym. Kaszel ostry (trwający poniżej 3 tygodni) jest najczęściej związany z infekcją w…

Czytaj więcej

Ucho-brzucho, czyli co dolega mojemu dziecku?

Choroby u dzieci, bez względu na przyczynę, zawsze nastręczają dużych trudności diagnostycznych. Przyczyną jest ograniczony kontakt z małym pacjentem oraz nieumiejętność określania dolegliwości.

Czytaj więcej

Jakie infekcje mogą występować w układzie oddechowym?

W układzie oddechowym, a szczególnie w górnych drogach oddechowych, mogą pojawiać się liczne, różnorodne infekcje. Ze względów praktycznych najłatwiej podzielić je na infekcje górnych dróg…

Czytaj więcej