Infekcja wirusowa czy bakteryjna – jak rozpoznać?

Infekcje w obrębie układu oddechowego, szczególnie górnych dróg oddechowych, są najczęstszym powodem konsultacji u lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej. Rodzice często zadają sobie pytania: czy choroba jest wirusowa czy bakteryjna? Jak to rozpoznać? Czy konieczny jest antybiotyk?

Infekcje dróg oddechowych w ogromnej większości mają etiologię wirusową. Dotyczy to zarówno banalnego przeziębienia, jak i zapalenia gardła, krtani, oskrzeli, a nawet płuc. Niestety, infekcja wirusowa – poprzez uszkodzenie nabłonka, zagęszczenie śluzu, upośledzenie oczyszczania rzęskowego – toruje drogę wtórnym zakażeniom bakteryjnym. O ile stosunkowo rzadko do tego dochodzi w przypadku zapalenia nosogardła czy krtani, to sytuacja wygląda inaczej w zapaleniu płuc. Ostateczne rozstrzygnięcie, czy infekcja ma podłoże bakteryjne czy wirusowe, powinno należeć do lekarza. Obecność typowych objawów, takich jak kaszel, katar, stan podgorączkowy czy pogorszenie samopoczucia, wskazuje na etiologię wirusową. Objawy mogą utrzymywać się nawet 14 dni. Infekcję pierwotnie bakteryjną lub wtórne zakażenie bakteryjne sugerują:

  • ciężki przebieg choroby od początku z wysoką,
  • utrzymującą się gorączką,
  • nudności i wymioty,
  • nagły,
  • ostry początek choroby,
  • objawy utrzymujące się powyżej 10 dni bez tendencji malejącej oraz
  • pogorszenie pojawiające się po wstępnej poprawie.

Sytuacje takie wymagają konsultacji lekarskiej celem oceny wskazań do antybiotykoterapii.

Istnieją również infekcje dróg oddechowych typowo wywołane przez bakterie:

Angina paciorkowcowa – o ile zapalenie gardła może mieć etiologię wirusową, o tyle angina paciorkowcowa wymaga natychmiastowego wdrożenia antybiotykoterapii celem uniknięcia powikłań. Jeśli chorobie towarzyszy katar, kaszel, stan podgorączkowy, to najprawdopodobniej jest ona wywołana przez wirusy; natomiast powiększenie węzłów chłonnych i czerwone gardło, przy nieobecności kaszlu i kataru, zdecydowanie przemawiają za bakterią.

Zapalenie nagłośni – choroba wywołana przez bakterię Haemofilus influenzae, ze względu na szczepienia coraz rzadziej występująca wśród dzieci. Typowo objawia się wysoką temperaturą, trudnościami w mówieniu, obfitym ślinieniem. Ze względu na ryzyko zamknięcia dróg oddechowych konieczna jest konsultacja lekarska oraz natychmiastowe włączenie leczenia.

Krztusiec – standardowo choroba o trójfazowym przebiegu: początkowo występują objawy typowe dla infekcji kataralnej, które po 1-2 tygodniach przechodzą w fazę napadowego kaszlu trwającą około 1-2 tygodni, po czym następuje 1-2-tygodniowy okres zdrowienia. Fazy te, szczególnie u starszych dzieci i dorosłych, płynnie przechodzą jedna w drugą. Kaszel trwający ponad 3 tygodnie powinien nasunąć podejrzenie krztuśca, nawet jeśli chory otrzymał pełny cykl szczepień przeciw krztuścowi. Leczenie polega na włączeniu antybiotykoterapii.

Rozróżnienie czynnika wywołującego infekcję jest kluczowe dla zastosowania prawidłowego leczenia. Antybiotyki są nadużywane, mimo że ich zastosowanie nie zapobiega rozwinięciu nadkażenia bakteryjnego, a może spowodować selekcję szczepów opornych oraz rozwinięcie niepożądanych działań leczenia.

Lek. Aleksandra Stańska-Perka, pediatra

Dokąd prowadzą te drogi, czyli budowa układu oddechowego Podstawowe objawy w chorobach układu oddechowego

Zobacz też

Dokąd prowadzą te drogi, czyli budowa układu oddechowego

Układ oddechowy, pomimo ograniczenia do głowy i klatki piersiowej, jest kluczowy dla prawidłowego funkcjonowania całego organizmu.

Czytaj więcej

Podstawowe objawy w chorobach układu oddechowego

Infekcje układu oddechowego, w szczególności górnych dróg oddechowych, są najczęstszym powodem wizyt u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Towarzyszą im dość podobne objawy: kaszel, katar, kichanie,…

Czytaj więcej

Jakie infekcje mogą występować w układzie oddechowym?

W układzie oddechowym, a szczególnie w górnych drogach oddechowych, mogą pojawiać się liczne, różnorodne infekcje. Ze względów praktycznych najłatwiej podzielić je na infekcje górnych dróg…

Czytaj więcej