Dokąd prowadzą te drogi, czyli budowa układu oddechowego

Układ oddechowy, pomimo ograniczenia do głowy i klatki piersiowej, jest kluczowy dla prawidłowego funkcjonowania całego organizmu. Odpowiada za dostarczenie tlenu do płuc, gdzie w krwinkach czerwonych następuje wymiana dwutlenku węgla na tlen, który musi zostać dostarczony do każdej komórki organizmu.

Układ oddechowy zaczyna się jamą nosową, będącą właściwym organem pobierającym, oczyszczającym oraz ogrzewającym powietrze. W szczycie jamy nosowej znajdują się liczne receptory węchowe. W jamie nosowej znajdują się wąskie ujścia zatok przynosowych. Są to wyścielone błoną śluzową puste przestrzenie w kościach twarzoczaszki. Swoją nazwę biorą od kości, w której się znajdują, i tak mamy zatoki: szczękowe, czołowe, sitowe oraz komórki klinowe. Rozwój zatok jest stopniowy: od urodzenia rozwijają się zatoki szczękowe oraz sitowe, komórki klinowe upowietrzniają się do 5. roku życia, a najpóźniej, około 7. roku życia, powstają zatoki czołowe, które całkowicie dojrzewają dopiero u nastolatków.

Poza ogrzewaniem, nawilżaniem oraz oczyszczaniem wdychanego powietrza zatoki biorą udział w ochronie czaszki przed urazami, termoizolacji struktur mózgu, usprawniają proces słyszenia oraz zmniejszają masę czaszki.

Z jamy nosowej powietrze przedostaje się do tzw. nosogardła. Jest to struktura znajdująca się powyżej podniebienia, do której uchodzi kanalik łączący gardło z uchem środkowym, czyli trąbka Eustachiusza. Tędy stan zapalny błony śluzowej nosa lub gardła może przenieść się na ucho środkowe. Zatkanie trąbki wydzieliną zapalną również może doprowadzić do zapalenia ucha wskutek upośledzenia jego wentylacji.

Następnym odcinkiem jest gardło, stanowiące skrzyżowanie dróg oddechowych oraz przewodu pokarmowego: powietrze przepływa tędy z jamy nosowej do krtani, natomiast pokarm z jamy ustnej do przełyku. Krtań stanowi granicę między górnymi a dolnymi drogami oddechowymi. Poza oczywistą funkcją drogi dla powietrza, jest też miejscem wytwarzania głosu. Wejście do krtani jest chronione przez nagłośnię, która zapobiega przedostawaniu się jedzenia do dróg oddechowych. W spoczynku jest ona uniesiona, umożliwiając swobodny przepływ powietrza w trakcie oddychania. Podczas jedzenia opada na wejście do krtani, chroniąc ją.

Krtań jest najwęższym miejscem w całych drogach oddechowych, więc już niewielkie zmniejszenie jej średnicy (np. przez obrzęk występujący w stanie zapalnym) może spowodować znaczne trudności w oddychaniu. Jest to szczególnie istotne u dzieci, których drogi oddechowe i tak są wąskie.

Poniżej więzadeł głośni zaczynają się dolne drogi oddechowe. Pierwszym ich elementem jest tchawica, która rozgałęzia się na dwa (prawe i lewe) oskrzela główne, które ulegają dalszym podziałom, tworząc strukturę przypominającą drzewo. Tchawica i struktury poniżej w ścianie mają wbudowany szkielet chrzęstny utrzymujący je stale otwarte. Oskrzela prowadzą powietrze do miejsca wymiany gazowej – płuc. Nie istnieje ostra granica między oskrzelami a płucami. Ściana oskrzeli, wraz z kolejnymi rozgałęzieniami, staje się coraz cieńsza, aż pozostają z niej cienkie przegrody łącznotkankowe oplatane przez bardzo gęstą sieć naczyń krwionośnych. Płuca zbudowane są z pęcherzyków – najmniejszych i najliczniejszych jednostek układu oddechowego. Pęcherzyki płucne są kieszonkami przerywającymi ściany końcowych oskrzelików. Ich ściana zbudowana jest z bardzo cienkiej warstwy komórek od wewnątrz pokrytych fosfolipidową substancją – surfaktantem, który ma za zadanie zapobiegać zapadaniu i sklejaniu pęcherzyków podczas wydechu.

Komórki nabłonka oddechowego pozostają w ścisłym kontakcie ze ścianą naczyń krwionośnych, co ułatwia przenikanie tlenu i dwutlenku węgla w odpowiednich kierunkach.

Lek. Aleksandra Stańska-Perka, pediatra

Jakie infekcje mogą występować w układzie oddechowym? Infekcja wirusowa czy bakteryjna – jak rozpoznać?

Zobacz też

Infekcja wirusowa czy bakteryjna – jak rozpoznać?

Infekcje w obrębie układu oddechowego, szczególnie górnych dróg oddechowych, są najczęstszym powodem konsultacji u lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej. Rodzice często zadają sobie pytania: czy choroba…

Czytaj więcej

Powrót do codziennej aktywności po infekcji dróg oddechowych

Wielu rodziców dzieci powracających do zdrowia po infekcjach dróg oddechowych zadaje sobie pytanie, kiedy można pozwolić na powrót do normalnej aktywności. Choroby układu oddechowego –…

Czytaj więcej

Jakie infekcje mogą występować w układzie oddechowym?

W układzie oddechowym, a szczególnie w górnych drogach oddechowych, mogą pojawiać się liczne, różnorodne infekcje. Ze względów praktycznych najłatwiej podzielić je na infekcje górnych dróg…

Czytaj więcej